25 jaar Initiative, 25 jaar veranderend medialandschap

Initiative, dat dit jaar het 25 jarige jubileum viert, opende haar deuren in Nederland in 1987. We zouden hier natuurlijk een uitputtend overzicht kunnen geven van alle successen die Initiative in de afgelopen 25 jaar heeft gevierd – en die hebben we! – maar het lijkt ons meer inspirerend om in vogelvlucht te laten zien hoe ingrijpend het medialandschap in die periode is veranderd.

Ingrijpend veranderd; en dat is een understatement. Er is werkelijk geen steen op elkaar gebleven, een kernoorlog is er niets bij. Er is een storm aan veranderingen gekomen en daar zitten we nog midden in en niets wijst erop dat de storm de komende jaren zal gaan liggen.

Alles in media is in de afgelopen 25 jaar op de helling gegaan. Er is een mediumtype bijgekomen – eigenlijk twee – , mediabedrijven zijn bijna zonder uitzondering multimediaal geworden. Verdienmodellen, afrekenmodellen, mediaconsumptie, regelgeving, de adverteerder, de consument; alles werd anders. En media werd niet alleen anders. Het werd ook meer, veel meer. Media groeide uit tot een industrie, waarin tienduizenden mensen hun brood verdienen en die in het dagelijks leven van de mensheid een zeer prominente rol is gaan spelen, die alleen nog maar verder toeneemt.

In 1987 is – met de blik van nu – het Nederlands medialandschap overzichtelijk. Televisie en radio zijn volledig in handen van de Publieke Omroep. Op televisie wordt gekeken naar Nederland 1 of 2. 

Dagbladen zijn zeer groot en worden uitgegeven in zwart-wit. Er is een beperkt aantal tijdschriften en de oplages van titels als Libelle en Margriet zijn kolossaal. Sales en redactie zijn streng gescheiden.

Het was voor een mediabureau een uitstekend moment om van start te gaan, want er hangt verandering in de lucht, die zich snel zal materialiseren.

https://www.mediareport.nl/wp-content/uploads/2009/01/quote5003.jpg1987 is het jaar waarin Maarten van den Biggelaar – mede-eigenaar van de legendarische Amsterdamse studentendiscotheek Dansen bij Jansen – de zakenglossy Quote lanceert. Daaruit komen twee media instituten voort: de Quote 500 en Jort Kelder.  Kelder,de belichaming van De Nieuwe Hoofdredacteur, zal uiteindelijk als de personificatie van  Quote meer op televisie te vinden zijn dan op de redactie.

In 1988 doet commerciële radio zijn intrede – Radio 10 GoldSky Radio – als aanvulling op piratenzenders als Veronica, die al sinds de jaren '70 vanaf de Noordzee uitzenden.

Op 11 december 1992 is de eerste uitzending van Radio 538, een initiatief van Lex Harding en Erik de Zwart. Het radiostation zal uitgroeien tot marktleider, DJ Edwin Evers wordt een nationale ster. In 2012 wordt Radio 538 teruggenomen door Talpa. In datzelfde jaar wordt de naam aangepast in 538. Directeur Jan Willem Bruggenwirth zegt hierover: "Het merk is heilig, niet het medium."

In 1998 gaat de radiozender TalkRadio – met onder meer presentator Theo van Gogh – over in Business Nieuws Radio. Er wordt uitgezonden op een AM frequentie. In 2003 wordt de zender gekocht door de FD Mediagroep en wordt een FM frequentie bemachtigd. In 2004 wordt de naam omgedoopt in BNR Nieuwsradio. In 2005 begint Q-music – onderdeel van de Persgroep – in Nederland met uitzenden als voortvloeisel uit NoordzeeFM. Na de FM-veiling wordt op 100.7FM,  de begeerde frequentie van Sky Radio, uitgezonden.

https://www.bionicear-europe.com/UserFiles/Image/RTL_4_logo.pngIn 1989 maakt Nederland kennis met commerciële televisie, de primeur is aan RTL-Véronique, officieel een Luxemburgse zender. In 1993 wordt ‘Nederlandse’ commerciële televisie mogelijk. In 1995 betreedt SBS als tweede commerciële exploitant na RTL de Nederlandse markt.

De komst van commerciële zenders is van grote invloed geweest op het Nederlandse medialandschap en bracht ook al een groot aantal klassiekers voort. Naast een echte Nederlandse soap (GTST bestaat inmiddels 22 jaar), kwam RTL in 1999 ook met de eerste real life soap: Big Brother. Ondanks, of misschien wel dankzij het brave karakter wordt het een gigantische kijkcijferhit en voor Endemol een groot exportsucces. Het maakt van Endemol een wereldspeler. In 2000 wordt het bedrijf voor 5,5 miljard euro verkocht aan Telefónica. Het maakt oprichters John de Mol en Joop van den Ende tot Nederlands eerste mediamiljardairs. Het zal tot 2010 duren voordat John de Mol met The Voice of Holland het wereldwijde succes van Big Brother weet te benaderen.

Naast de introductie van commerciële televisie in 1993 is dat ook het jaar dat, na een lange aanlooptijd in de wetenschappelijke wereld, kan worden gekenmerkt als het jaar waar het internet zijn intrede doet. 

In dat jaar wordt XS4all opgericht, de eerste publieke internetprovider in Nederland. In het zelfde sleuteljaar wordt GSM in Nederland uitgerold en doet mobiele telefonie zijn intrede. Het zou duren tot 2007 – het jaar waarin Apple de iPhone lanceerde – voordat mobiele telefonie in de vorm van smartphones een bepalende rol zou gaan spelen in media.

Het internet verandert alles. In 1993 komen de eerste zoekmachines op, in 1994 worden de eerste webwinkels geopend, in 1995 is er online radio, in 1996 internettelefonie. In 1997 wordt Google opgericht. In 1998 komen de eerste portal websites op, in 1999 verschijnen de eerste weblogs en doet internetbankieren zijn intrede.

Het internet brengt niet alleen tal van nieuwe mogelijkheden, het zet ook tal van economische activiteiten onder druk. Videotheken, reisbureaus, makelaars, boekhandels, muziekwinkels, financiële dienstverleners – het complete retailkanaal.

Ook media komen onder druk te staan – vooral dagbladen en tijdschriften. Oplages lopen terug, advertentie-inkomsten dalen. Internet trekt de nieuwsfunctie naar zich toe, arbeidsmarktcommunicatie, vraag- en aanbod in brede zin.

In 2001 wordt Wikipedia opgericht, in 2003 LinkedIn. In 2005 raakt de ontwikkeling van de media in een stroomversnelling. YouTube start, Web 2.0 doet zijn intrede. Internet wordt interactief.

In 2006 wordt Twitter opgericht, in 2008 Facebook. In 2010 lanceert Apple de iPad, de eerste tablet computer. Met de komst van social media komen uitgeefinstrumenten in bereik van iedereen. Iedereen kan journalist of uitgever zijn.

De mediawereld kan nu worden verdeeld in Owned, Paid en Earned Media

Bereik in met name Earned Media kan kolossaal zijn, maar controle is beperkt. Adverteerders en uitgevers hebben het er moeilijk mee.

https://api.ning.com/files/4ONZZazOFSsRrEdxVofjZCmS95iZdwDsAScS2C7Re*nSvX-qZ7eeKsev2UO0BHZItr4Cusm88-n8XlqeQQvNX*rQ1D4RofoB/LogoMetro.jpgDe printsector kent de afgelopen 25 jaar de meeste problemen. In 1999 wordt de dagbladensector opgeschrikt door de lancering van gratis dagblad Metro. In het zelfde jaar nog reageert Telegraaf Media Groep met de lancering van Spits. Later volgen DAG en De PersDAG zal het niet lang volhouden. De Pers wordt in 2012 opgegeven. In datzelfde jaar koopt TMG Metro.

Het is ook een periode van grote overnames. VNU wordt ontbonden, Persgroep komt, Sanoma Media komt. Uitgeverijen bouwen zichzelf om tot multimedia bedrijven. Sanoma Media koopt groot in met onder meer de de overnames van zoekmachine Ilse, Startpagina en NU.nl. In 2011 neemt Sanoma Media een belang van 67 procent in SBS BroadcastingTalpa – John de Mol – koopt de andere 33 procent. De Telegraaf Media Groep verruimt haar aandeel in de Sky Radio Group naar 85% in 2007,  koopt Geen Stijl in 2008 en Hyves in 2010.

https://api.ning.com/files/1*IMwjSxddrQF8MUmBFoKqUKPHItX323cOnb1ZyuSuXTMiTnCtR8sJmpak9x0Mp8AKWBXxXwsLtiyzpMYgXaC4LqlRk19P8l/nrc_next_logo_.jpgIn de afgelopen 25 jaar wordt er 1 nieuw betaald dagblad gelanceerd. In 2006 ziet nrc.next het levenslicht. Het dagblad richt zich op een jongere doelgroep dan NRC Handelsblad en weet zich staande te houden. In 2009 neemt de Belgische Persgroep van Christian van Thillo PCM over. NRC Media wordt een zelfstandig bedrijf en komt in handen van Egeria – de investeringsmaatschappij van de familie Brenninkmeijer – en Derk Sauer.

Op de tijdschriftenmarkt heerst een hele andere dynamiek. Rond de eeuwwisseling zijn er jaren waarin er wel 10 nieuwe tijdschriften worden gelanceerd. Het wordt druk op het tijdschriftenschap. Niet alleen komen er nieuwe titels bij; onder druk van dalende oplages verdwijnen er ook titels.

Vooral klassieke tijdschriften zien oplages dalen. Titels als LibelleMargriet, PanoramaNieuwe Revu en Playboy hebben het zwaar. Maar er zijn ook successen. De grootste printuitgever van Europa – Gruner + Jahr – komt in het jaar 2000 naar Nederland als G+J Uitgevers en lanceert succestitels als National GeopraphicQuestGlamour en JAN. Meest recente wapenfeit is de lancering van de Nederlandse editie van VOGUE in 2012.

https://api.ning.com/files/YTjfx2aaqnUA8ldyu3P0lweKMW9HYxUZxQl3j3apiSgEuB*Rxu3l6XFi4uQhy45Y6rsQm2W46xIE0r058CBplNqOHQwcIbXE/LindaBikini.jpgOpmerkelijk: twee van de grootste tijdschriftlanceringen komen van onafhankelijke bladenmakers. Inez van Oord komt in 2003 met mindstyle magazine Happinez. In hetzelfde jaar lanceert Rozemarijn de Witte het personality magazine LINDA., gekoppeld aan Linda de MolHappinez wordt overgenomen door Weekbladpers Tijdschriften, LINDA. door Sanoma Media.

Adverteerders gaan in alle veranderingen mee. Anno 2012 hebben veel adverteerders een geïntegreerde media-aanpak met on- en offline media, waarbij steeds vaker social media wordt meegenomen en er wordt geëxperimenteerd met apps voor tablets en smartphones. Behalve dat alles anders is geworden, is er eigenlijk ook veel hetzelfde gebleven. De menigmaal voorspelde ondergang van radio, televisie, dagbladen en tijdschriften is er niet van gekomen in de afgelopen 25 jaar. Sterker nog, het lijkt er op dat online en mobiele media een verrijking gaan vormen voor ‘traditionele’ media. Denk bijvoorbeeld aan toegevoegde realiteit (augmented reality) via buitenreclame of tijdschriften. Een goed voorbeeld is ook het verdiepen van het televisiekijken met behulp van apps.

En dat is pas het begin. Op naar de volgende 25 jaar! Wij van Initiative hebben er in ieder geval zin in.

Posted on October 3, 2012 in Blog

Share the Story

Back to Top